Thường Xuyên Đau Đầu, Chóng Mặt, Mất Ngủ Có Phải Do Tuần Hoàn Máu Não Kém?

Đau đầu, chóng mặt và mất ngủ là những vấn đề khá phổ biến, có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc cùng lúc. Nhiều người cho rằng đây chắc chắn là dấu hiệu của tuần hoàn máu não kém và tự mua thuốc “hoạt huyết” để sử dụng.

Trên thực tế, các triệu chứng này có thể liên quan đến sự lưu thông máu lên não, nhưng cũng có thể bắt nguồn từ căng thẳng, đau đầu migraine, rối loạn tiền đình, thiếu máu, huyết áp bất thường hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, người bệnh không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự kết luận.

Tuần hoàn máu não kém là gì?

“Tuần hoàn máu não kém” là cách gọi phổ biến dùng để mô tả tình trạng lượng máu cung cấp cho não bị suy giảm hoặc không ổn định. Trong y khoa, tình trạng này có thể liên quan đến hẹp động mạch cảnh, xơ vữa động mạch, bệnh tim, huyết áp bất thường hoặc bệnh lý mạch máu não.

Máu mang oxy và dưỡng chất đến nuôi các tế bào não. Khi lòng mạch bị thu hẹp hoặc hoạt động bơm máu của tim suy giảm, não có thể không nhận được lượng máu cần thiết.

Theo Viện Tim, Phổi và Máu Hoa Kỳ, mảng xơ vữa tích tụ trong động mạch cảnh có thể làm giảm dòng máu đến não. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp đau đầu hoặc chóng mặt đều xuất phát từ nguyên nhân này.

Đau đầu, chóng mặt, mất ngủ có phải do tuần hoàn máu não kém?

Câu trả lời là có thể, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định.

Người bị tuần hoàn máu não kém có thể gặp một số biểu hiện như:

• Đau đầu âm ỉ hoặc thường xuyên tái phát.
• Hoa mắt, chóng mặt, cảm giác lâng lâng.
• Mất thăng bằng, đi đứng không vững.
• Ù tai, nhìn mờ thoáng qua.
• Khó tập trung, phản ứng chậm hoặc hay quên.
• Mệt mỏi, giảm khả năng làm việc.
• Ngủ không sâu, khó ngủ hoặc hay tỉnh giấc.

Những biểu hiện trên không đặc hiệu. Chúng cũng xuất hiện trong nhiều vấn đề sức khỏe khác. Đặc biệt, mất ngủ có thể khiến cơ thể mệt mỏi và gây đau đầu vào ngày hôm sau; đau đầu kéo dài lại khiến người bệnh lo lắng, khó ngủ, tạo thành một vòng lặp khó chịu.

Do đó, việc chỉ có ba triệu chứng đau đầu, chóng mặt và mất ngủ không đồng nghĩa với việc người bệnh chắc chắn bị tuần hoàn máu não kém.

Những nguyên nhân khác gây đau đầu, chóng mặt và mất ngủ

1. Căng thẳng và lo âu kéo dài

Áp lực công việc, căng thẳng gia đình hoặc lo lắng về sức khỏe có thể gây co cứng cơ vùng đầu, cổ và vai gáy. Người bệnh dễ cảm thấy đau đầu, nặng đầu, khó tập trung và khó ngủ.

Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ, căng thẳng kéo dài có thể góp phần làm xuất hiện hoặc khiến tình trạng đau đầu và rối loạn giấc ngủ trở nên nghiêm trọng hơn.

2. Đau đầu do căng cơ hoặc migraine

Đau đầu do căng cơ thường tạo cảm giác đầu bị siết chặt, kèm theo mỏi cổ vai gáy. Trong khi đó, migraine có thể gây đau đầu theo cơn, buồn nôn, sợ ánh sáng, nhạy cảm với âm thanh và đôi khi chóng mặt.

Người thường xuyên sử dụng máy tính, điện thoại, ngồi sai tư thế hoặc làm việc liên tục mà không nghỉ ngơi cũng dễ gặp đau đầu căng cơ.

3. Rối loạn tiền đình và bệnh lý tai trong

Rối loạn tiền đình, chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, viêm dây thần kinh tiền đình hoặc bệnh Ménière có thể khiến người bệnh cảm thấy căn phòng xoay tròn, mất thăng bằng và buồn nôn.

Theo Johns Hopkins Medicine, các bệnh lý tiền đình có thể tạo ra triệu chứng giống một số vấn đề thần kinh, vì vậy cần dựa vào thăm khám để phân biệt.

4. Thiếu máu, mất nước hoặc bỏ bữa

Thiếu máu làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các cơ quan, khiến cơ thể mệt mỏi, chóng mặt, da nhợt nhạt hoặc tim đập nhanh. Uống không đủ nước, bỏ bữa và hạ đường huyết cũng có thể gây đau đầu, choáng váng và khó tập trung.

5. Huyết áp bất thường

Cả tăng huyết áp và huyết áp thấp đều có thể liên quan đến đau đầu hoặc chóng mặt. Tụt huyết áp tư thế thường gây cảm giác choáng khi người bệnh đứng dậy quá nhanh.

Người có triệu chứng tái diễn nên đo và ghi lại huyết áp, nhưng không tự ý dùng thuốc tăng hoặc hạ huyết áp khi chưa có chỉ định.

6. Thói quen sinh hoạt và tác dụng phụ của thuốc

Thức khuya, uống nhiều cà phê, lạm dụng rượu bia, hút thuốc, ít vận động và sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ có thể làm chất lượng giấc ngủ suy giảm.

Một số loại thuốc cũng có thể gây đau đầu, chóng mặt hoặc mất ngủ. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.

Những nguyên nhân khiến tuần hoàn máu não kém

Nếu triệu chứng thực sự liên quan đến hệ tuần hoàn, một số nguyên nhân thường được xem xét gồm:

Xơ vữa và hẹp động mạch

Cholesterol cùng các chất khác có thể tích tụ trong thành động mạch, tạo thành mảng xơ vữa. Mảng bám làm lòng mạch hẹp hơn và cản trở dòng máu. Nếu mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành và gây tắc mạch.

Tăng huyết áp kéo dài

Huyết áp cao làm tổn thương thành mạch theo thời gian, làm tăng nguy cơ xơ vữa và đột quỵ. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ mạch máu cần được kiểm soát chặt chẽ.

Bệnh tim mạch

Rung nhĩ, rối loạn nhịp tim, suy tim và một số bệnh van tim có thể ảnh hưởng đến khả năng bơm máu. Rung nhĩ còn làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông di chuyển lên não.

Đái tháo đường và rối loạn mỡ máu

Đường huyết và cholesterol cao kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa. Nguy cơ thường tăng thêm nếu người bệnh thừa cân, ít vận động hoặc hút thuốc.

Làm thế nào để xác định đúng nguyên nhân?

Không có một triệu chứng đơn lẻ nào đủ để xác định tuần hoàn máu não kém. Bác sĩ cần hỏi về thời điểm xuất hiện, mức độ đau đầu, kiểu chóng mặt, thời gian mất ngủ, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.

Tùy tình trạng, người bệnh có thể được kiểm tra huyết áp, công thức máu, đường huyết, mỡ máu, chức năng tim hoặc làm thêm các xét nghiệm, siêu âm mạch máu và chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết.

Bạn nên đi khám nếu triệu chứng:

• Thường xuyên tái diễn hoặc ngày càng nghiêm trọng.
• Ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.
• Xuất hiện ở người có tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim.
• Kèm theo ngất, tim đập bất thường, giảm thị lực hoặc mất thăng bằng.

Cách hạn chế và cải thiện tình trạng

Ngủ đúng giờ và cải thiện chất lượng giấc ngủ

Nên duy trì giờ ngủ và thức dậy tương đối cố định mỗi ngày. Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ; tránh uống cà phê hoặc trà đậm vào chiều tối; giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và thoáng mát.

Nếu mất ngủ kéo dài, không nên tự sử dụng thuốc ngủ hoặc thuốc an thần.

Uống đủ nước và ăn uống đúng bữa

Uống nước đều trong ngày, không chờ đến khi quá khát. Ăn đủ bữa, ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá, các loại đậu và nguồn đạm ít béo.

Nên hạn chế thức ăn quá mặn, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, bánh kẹo và nước ngọt. Không có thực phẩm nào có thể lập tức “khai thông” mạch máu não.

Vận động thường xuyên

Đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ, bơi hoặc tập thể dục khoảng 30 phút mỗi ngày có thể giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và cholesterol. Mục tiêu phổ biến là khoảng 150 phút vận động mức độ vừa mỗi tuần.

Người cao tuổi hoặc có bệnh tim mạch nên lựa chọn mức vận động phù hợp và trao đổi với bác sĩ trước khi tập cường độ cao.

Kiểm soát bệnh nền

Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim cần uống thuốc và tái khám đúng hẹn. Không tự ngừng thuốc khi thấy triệu chứng đã giảm.

Không tự ý dùng thuốc tăng tuần hoàn não

Các thuốc chống kết tập tiểu cầu, chống đông hoặc thuốc điều trị mạch máu có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc khác. Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người bệnh không nên tự ý dùng thuốc tăng tuần hoàn não khi chưa xác định nguyên nhân.

Khi nào cần gọi cấp cứu?

Cần gọi 115 ngay nếu đau đầu hoặc chóng mặt xuất hiện đột ngột kèm theo:

• Méo miệng hoặc khuôn mặt mất cân đối.
• Yếu, tê hoặc liệt một bên tay chân.
• Nói khó, nói không rõ hoặc không hiểu lời nói.
• Mất thăng bằng nghiêm trọng.
• Nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột.
• Đau đầu dữ dội khác thường.
• Lú lẫn hoặc mất ý thức.

Theo CDC, cơn thiếu máu não thoáng qua cũng là một tình trạng cấp cứu. Ngay cả khi triệu chứng biến mất nhanh, người bệnh vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế.

Kết luận

Đau đầu, chóng mặt và mất ngủ có thể liên quan đến tuần hoàn máu não kém, nhưng cũng có thể bắt nguồn từ căng thẳng, migraine, rối loạn tiền đình, thiếu máu, mất nước hoặc huyết áp bất thường.

Thay vì tự chẩn đoán và mua thuốc sử dụng, người bệnh nên theo dõi triệu chứng, điều chỉnh chế độ sinh hoạt và đi khám nếu tình trạng thường xuyên tái diễn. Việc xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng nhất để lựa chọn cách cải thiện an toàn và hiệu quả.

Thông tin trong bài chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.