Tuần Hoàn Máu Não Kém Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Cải Thiện

Tìm hiểu lý do tuần hoàn máu não kém, dấu hiệu thường gặp và những cách cải thiện an toàn bằng chế độ ăn uống, vận động và kiểm soát bệnh nền.

Tuần hoàn máu não đóng vai trò đưa oxy và dưỡng chất đến nuôi các tế bào não. Khi lượng máu cung cấp không đáp ứng đầy đủ nhu cầu hoạt động của não, cơ thể có thể xuất hiện những biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, mất thăng bằng, khó tập trung hoặc giảm trí nhớ.

Tuy nhiên, đây đều là các triệu chứng có thể gặp trong nhiều vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, hiểu đúng lý do tuần hoàn máu não kém và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp người bệnh tránh tự chẩn đoán hoặc sử dụng thuốc không phù hợp.

Tuần hoàn máu não kém là gì?

“Tuần hoàn máu não kém” là cách gọi phổ biến dùng để mô tả tình trạng lưu lượng máu đến não bị suy giảm hoặc không ổn định. Trong y khoa, tình trạng này có thể liên quan đến bệnh lý mạch máu não, hẹp động mạch cảnh, xơ vữa động mạch, huyết áp bất thường hoặc một số bệnh tim mạch.

Não là cơ quan cần được cung cấp oxy và dưỡng chất liên tục. Khi mạch máu bị hẹp, tắc nghẽn hoặc khả năng bơm máu của tim suy giảm, hoạt động của não có thể bị ảnh hưởng. Trong trường hợp dòng máu lên não bị gián đoạn đột ngột, người bệnh có nguy cơ gặp cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ.

Theo Viện Tim, Phổi và Máu Hoa Kỳ, sự tích tụ mảng bám trong động mạch cảnh có thể làm hẹp lòng mạch và giảm lượng máu lưu thông đến não.

Dấu hiệu tuần hoàn máu não kém thường gặp

Một số biểu hiện người bệnh có thể gặp gồm:

• Đau đầu âm ỉ hoặc tái diễn nhiều lần.
• Hoa mắt, chóng mặt, cảm giác lâng lâng.
• Mất thăng bằng, đi đứng không vững.
• Ù tai hoặc nghe tiếng ve kêu trong tai.
• Khó tập trung, hay quên, phản ứng chậm hơn bình thường.
• Ngủ không sâu giấc, khó ngủ hoặc thường xuyên tỉnh giấc.
• Mệt mỏi, giảm khả năng làm việc.
• Nhìn mờ thoáng qua hoặc cảm giác buồn nôn.

Những biểu hiện trên không đủ để khẳng định một người đang bị tuần hoàn máu não kém. Chóng mặt còn có thể liên quan đến rối loạn tiền đình, thiếu máu, hạ đường huyết, mất nước, căng thẳng hoặc tác dụng phụ của thuốc. Vì thế, nếu triệu chứng thường xuyên tái phát, người bệnh nên đi khám để xác định chính xác nguyên nhân.

Lý do tuần hoàn máu não kém thường gặp

1. Xơ vữa và hẹp động mạch

Đây là một trong những lý do tuần hoàn máu não kém cần được quan tâm. Cholesterol và các chất khác có thể tích tụ trong thành động mạch, tạo thành mảng xơ vữa. Khi lòng mạch bị thu hẹp, lượng máu đến não sẽ giảm.

Mảng xơ vữa cũng có thể nứt vỡ, tạo cục máu đông và gây tắc mạch. Nguy cơ thường cao hơn ở người lớn tuổi, người hút thuốc, thừa cân, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường.

2. Tăng huyết áp kéo dài

Huyết áp cao gây áp lực liên tục lên thành mạch, lâu ngày có thể làm tổn thương và giảm độ đàn hồi của mạch máu. Tăng huyết áp cũng là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ.

Ngược lại, huyết áp quá thấp hoặc tụt huyết áp tư thế cũng có thể khiến người bệnh cảm thấy choáng váng, hoa mắt khi đứng dậy nhanh.

3. Bệnh tim mạch

Rung nhĩ, rối loạn nhịp tim, suy tim và một số bệnh van tim có thể ảnh hưởng đến khả năng bơm máu. Đặc biệt, rung nhĩ có thể làm hình thành cục máu đông trong tim. Nếu cục máu đông di chuyển lên não, nó có thể gây tắc mạch và dẫn đến đột quỵ.

4. Đái tháo đường và rối loạn mỡ máu

Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu. Trong khi đó, cholesterol xấu tăng cao tạo điều kiện cho mảng xơ vữa phát triển. Đây là hai yếu tố thường đi kèm với tăng huyết áp, thừa cân và ít vận động.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho biết tăng huyết áp, cholesterol cao, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc và thiếu vận động đều làm tăng nguy cơ bệnh mạch máu não.

5. Thiếu máu, mất nước hoặc ăn uống thất thường

Thiếu máu làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các cơ quan. Mất nước, bỏ bữa hoặc hạ đường huyết cũng có thể gây mệt mỏi, đau đầu, hoa mắt và choáng váng. Những trường hợp này có biểu hiện gần giống tuần hoàn máu não kém nhưng cần được điều trị theo đúng nguyên nhân.

6. Thói quen sinh hoạt không lành mạnh

Hút thuốc, uống nhiều rượu bia, ăn nhiều muối, nhiều chất béo bão hòa, ít vận động và thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch. Đây không phải lúc nào cũng là nguyên nhân trực tiếp, nhưng có thể góp phần khiến sức khỏe mạch máu suy giảm theo thời gian.

Cách hạn chế và cải thiện tuần hoàn máu não kém

Thăm khám để tìm nguyên nhân

Điều quan trọng nhất là xác định đúng lý do tuần hoàn máu não kém. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, công thức máu, điện tim hoặc chỉ định siêu âm mạch máu và chẩn đoán hình ảnh.

Người bệnh không nên tự mua thuốc “hoạt huyết” hoặc thuốc chống đông để sử dụng. Bệnh viện Bạch Mai cũng khuyến cáo việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân và không nên tự ý dùng thuốc tăng tuần hoàn não.

Kiểm soát tốt bệnh nền

Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim cần dùng thuốc và tái khám theo hướng dẫn. Không tự ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Nên theo dõi huyết áp tại nhà, kiểm tra đường huyết và mỡ máu định kỳ để phát hiện sớm những bất thường.

Duy trì vận động phù hợp

Người trưởng thành nên hướng đến khoảng 150 phút vận động thể lực mức độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ hoặc bơi. Vận động đều đặn giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và cholesterol.

Người cao tuổi hoặc người có bệnh tim mạch nên bắt đầu từ từ và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tập luyện cường độ cao.

Xây dựng chế độ ăn tốt cho tim mạch

Bữa ăn nên tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và nguồn đạm ít béo. Đồng thời, cần hạn chế:

• Thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh.
• Thức ăn quá mặn.
• Mỡ động vật và chất béo chuyển hóa.
• Bánh kẹo, nước ngọt và thực phẩm nhiều đường.
• Rượu bia quá mức.

Không có một món ăn hay thực phẩm bổ sung nào có thể “khai thông mạch máu não” ngay lập tức. Hiệu quả bảo vệ mạch máu đến từ chế độ sinh hoạt lành mạnh được duy trì lâu dài.

Uống đủ nước và ngủ đủ giấc

Mỗi người cần lượng nước khác nhau tùy thể trạng, thời tiết và bệnh lý đang mắc. Người bệnh tim hoặc bệnh thận nên hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Bên cạnh đó, nên ngủ đủ, duy trì thời gian ngủ ổn định, hạn chế thức khuya và giảm sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ.

Không hút thuốc và hạn chế rượu bia

Thuốc lá làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Bỏ thuốc là một trong những biện pháp quan trọng để bảo vệ tim và não.

Khi nào cần cấp cứu?

Cần gọi 115 ngay khi một người đột ngột xuất hiện:

• Méo miệng hoặc khuôn mặt không cân đối.
• Yếu, tê hoặc liệt một bên tay chân.
• Nói khó, nói không rõ hoặc không hiểu lời nói.
• Mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội.
• Nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột.
• Đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.

Đây có thể là dấu hiệu của đột quỵ. Theo CDC, người bệnh cần được cấp cứu ngay cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn rồi biến mất.

Kết luận

Có nhiều lý do tuần hoàn máu não kém, từ xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim cho đến thiếu máu, mất nước hoặc lối sống thiếu lành mạnh. Vì các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt và hay quên khá dễ nhầm lẫn, người bệnh không nên tự chẩn đoán.

Thăm khám đúng thời điểm, kiểm soát bệnh nền, ăn uống cân đối, vận động thường xuyên, ngủ đủ và tránh thuốc lá là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ hệ tim mạch và duy trì sức khỏe não bộ.

Thông tin trong bài chỉ có mục đích tham khảo, không thay thế việc chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.