Lý do đột quỵ ngày càng cao và cách phòng ngừa hiệu quả

Đột quỵ từng được xem là bệnh thường gặp ở người cao tuổi. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta ngày càng nghe nhiều trường hợp người trung niên, thậm chí người trẻ, bị đột quỵ. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Lý do đột quỵ ngày càng cao là gì và làm thế nào để phòng ngừa?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguy cơ bị đột quỵ trong suốt cuộc đời đã tăng khoảng 50% trong 20 năm qua và ước tính cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người có thể gặp đột quỵ trong đời. Gánh nặng đột quỵ tăng không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà liên quan đến dân số già hóa, bệnh nền phổ biến và lối sống thiếu lành mạnh kéo dài.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ, còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn. Nguyên nhân có thể do cục máu đông làm tắc mạch máu não, gọi là đột quỵ thiếu máu cục bộ; hoặc do mạch máu trong não bị vỡ, gọi là đột quỵ xuất huyết.

Khi não không được cung cấp đủ máu và oxy, các tế bào não nhanh chóng bị tổn thương. Vì vậy, đột quỵ là tình trạng cấp cứu. Người bệnh được đưa đến cơ sở y tế càng sớm thì cơ hội sống và khả năng hạn chế di chứng càng cao.

Những lý do đột quỵ ngày càng phổ biến

1. Tăng huyết áp không được kiểm soát

Theo CDC, tăng huyết áp là một trong những lý do đột quỵ quan trọng nhất. Huyết áp cao kéo dài làm thành mạch tổn thương, dễ bị tắc hoặc vỡ.

Đáng lo là tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người không kiểm tra huyết áp hoặc tự ngừng thuốc khi thấy chỉ số ổn định, khiến nguy cơ đột quỵ tăng lên âm thầm.

2. Tiểu đường, mỡ máu và béo phì gia tăng

Đường huyết cao có thể làm tổn thương mạch máu, còn cholesterol xấu tạo điều kiện hình thành mảng xơ vữa và cục máu đông.

Thừa cân, béo phì lại liên quan mật thiết đến tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu. Khi nhiều yếu tố cùng xuất hiện, nguy cơ đột quỵ sẽ cao hơn.

3. Chế độ ăn nhiều muối và thực phẩm chế biến sẵn

Ăn quá mặn có thể làm tăng huyết áp. Thức ăn nhanh, đồ hộp, xúc xích và mì ăn liền thường chứa nhiều natri.

Chế độ ăn nhiều đường, chất béo bão hòa nhưng ít rau xanh, trái cây cũng góp phần gây tăng cân, mỡ máu và xơ vữa động mạch sau thời gian dài.

Những thực phẩm này không nhất thiết gây đột quỵ ngay lập tức, nhưng có thể tạo ra nhiều yếu tố nguy cơ nếu sử dụng thường xuyên.

4. Ít vận động và ngồi quá lâu

Công việc văn phòng cùng thói quen sử dụng điện thoại, máy tính nhiều giờ khiến nhiều người vận động ít hơn.

Thiếu hoạt động thể chất làm tăng nguy cơ thừa cân, huyết áp cao, tiểu đường và cholesterol cao. Đây đều là những yếu tố liên quan đến đột quỵ.

5. Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia

Khói thuốc làm tổn thương tim và mạch máu, làm tăng huyết áp và giảm khả năng vận chuyển oxy của máu. Không chỉ người hút thuốc trực tiếp, người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động cũng có thể bị ảnh hưởng.

Uống quá nhiều rượu bia có thể làm tăng huyết áp, triglyceride và gây rối loạn nhịp tim. Một số chất kích thích còn có thể khiến huyết áp tăng đột ngột và gây đột quỵ ngay cả ở người trẻ.

6. Bệnh tim và rung nhĩ không được phát hiện

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, rung nhĩ là tình trạng nhịp tim bất thường, có thể làm máu ứ lại trong tim và hình thành cục máu đông.

Khi cục máu đông di chuyển lên não, nó có thể gây tắc mạch và dẫn đến đột quỵ. Người thường xuyên hồi hộp, hụt hơi hoặc mệt bất thường nên đi khám. Tuy nhiên, rung nhĩ đôi khi không có triệu chứng nên việc khám sức khỏe định kỳ rất cần thiết.

7. Căng thẳng, thiếu ngủ và ngưng thở khi ngủ

Căng thẳng không phải lúc nào cũng trực tiếp gây đột quỵ, nhưng có thể làm tăng huyết áp và dẫn đến nhiều thói quen không tốt như hút thuốc, uống rượu, ăn uống thất thường hoặc lười vận động.

Người ngủ ngáy to, có lúc ngưng thở khi ngủ hoặc thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày nên đi khám để được kiểm tra.

8. Tuổi thọ tăng và yếu tố nguy cơ xuất hiện sớm

Tuổi càng cao, mạch máu càng dễ xơ cứng và các bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim càng phổ biến. Khi số người cao tuổi tăng lên, tổng số ca đột quỵ cũng có xu hướng tăng.

Tuy nhiên, người trẻ không nên chủ quan. Béo phì, huyết áp cao, tiểu đường, hút thuốc và ít vận động đang xuất hiện sớm hơn. Ô nhiễm không khí kéo dài cũng được WHO xếp vào nhóm yếu tố nguy cơ đột quỵ có thể thay đổi ở cấp độ cộng đồng.

Cách hạn chế nguy cơ đột quỵ theo quy trình 4 bước

Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có thể phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm đáng kể khả năng mắc bệnh.

Bước 1: Kiểm tra các chỉ số quan trọng

Hãy đo huyết áp định kỳ và kiểm tra đường huyết, mỡ máu theo hướng dẫn của bác sĩ.

Người có tiền sử gia đình bị đột quỵ, bệnh tim, tiểu đường, bệnh thận, béo phì hoặc từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ kỹ hơn.

Bước 2: Điều trị đúng bệnh nền

Nếu đã được chẩn đoán tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu hoặc rung nhĩ, hãy dùng thuốc đúng liều và tái khám đúng lịch.

Không tự ngừng thuốc, đổi thuốc hoặc sử dụng aspirin, thuốc chống đông theo lời truyền miệng. Những loại thuốc này có thể gây nguy hiểm nếu dùng sai chỉ định.

Bước 3: Điều chỉnh lối sống

• Giảm đồ ăn mặn, món chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn và nước uống nhiều đường.
• Tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
• Duy trì ít nhất 150 phút vận động thể lực mức độ vừa mỗi tuần nếu sức khỏe cho phép.
• Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế rượu bia.
• Duy trì cân nặng hợp lý, ngủ đủ và giảm thời gian ngồi liên tục.

Người lớn tuổi hoặc đang có bệnh tim mạch nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu chế độ tập luyện cường độ cao.

Bước 4: Theo dõi và tái khám định kỳ

Hãy ghi lại huyết áp, cân nặng và kết quả xét nghiệm để bác sĩ đánh giá. Nếu các chỉ số chưa đạt mục tiêu, người bệnh cần điều chỉnh sinh hoạt hoặc phác đồ điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.

Nhận biết đột quỵ bằng nguyên tắc BE FAST

• B – Balance: Đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt hoặc đi đứng loạng choạng.
• E – Eyes: Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực.
• F – Face: Một bên mặt bị xệ, miệng méo khi cười.
• A – Arms: Một tay hoặc chân yếu, tê, không thể nâng đều hai tay.
• S – Speech: Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác.
• T – Time: Gọi cấp cứu 115 ngay và ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu.

Không chờ người bệnh tự khỏe lại; không tự ý cạo gió, châm kim, cho ăn uống hoặc sử dụng thuốc tại nhà. Mỗi phút chậm trễ đều có thể làm tăng mức độ tổn thương não.

Người từng đột quỵ phục hồi như thế nào?

Sau khi được cấp cứu và ổn định, người bệnh có thể cần vật lý trị liệu, tập vận động, phục hồi ngôn ngữ, luyện nuốt hoặc hỗ trợ tâm lý. Việc phục hồi nên được bắt đầu sớm theo chỉ định của bác sĩ.

Người bệnh cũng cần kiểm soát nguyên nhân, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và tái khám đều đặn để hạn chế tái phát. Không tự mua thuốc bổ não, thuốc chống đông hoặc dùng bài thuốc truyền miệng thay cho phác đồ điều trị.

Kết luận

Các lý do đột quỵ ngày càng được quan tâm chủ yếu liên quan đến dân số già hóa và sự gia tăng của tăng huyết áp, tiểu đường, mỡ máu, béo phì, ít vận động, hút thuốc, rượu bia, bệnh tim và chế độ ăn thiếu lành mạnh.

Tin tốt là nhiều yếu tố trong số này có thể kiểm soát được. Hãy thực hiện quy trình gồm kiểm tra các chỉ số sức khỏe, điều trị đúng bệnh nền, thay đổi lối sống và tái khám định kỳ.

Khi nhận thấy dấu hiệu BE FAST, cần gọi cấp cứu ngay để tận dụng thời gian vàng điều trị.

Lưu ý: Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.